Hronični stres, depresija, kardiovaskularne bolesti, isprekidan san i starenje već dugo se povezuju sa povećanim rizikom od razvoja demencije, ali naučnici još nisu u potpunosti utvrdili razlog te povezanosti.
Nova analiza sugeriše da bi svi ovi faktori mogli imati zajedničku vezu – narušavanje važnog procesa koji se odvija tokom sna i pomaže mozgu da uklanja štetne materije i otpadne proizvode.
Autor istraživanja navodi da tokom spavanja dolazi do usklađenog djelovanja moždane hemije, rada krvnih sudova i protoka cerebrospinalne tečnosti, što omogućava mozgu da obavlja svojevrsno noćno „čišćenje“.
Posebnu pažnju istraživača privukla je varijabilnost srčanog ritma, koja je usko povezana sa ovim procesima. Prema njihovim navodima, ona bi u budućnosti mogla poslužiti kao jednostavan i neinvazivan pokazatelj povećanog rizika od kognitivnog propadanja i razvoja demencije.
Nova analiza sugeriše da san nije samo period odmora i oporavka organizma, već i vrijeme kada mozak aktivira važne procese čišćenja koji uklanjaju štetne materije nakupljene tokom dana.
Prema pregledu objavljenom u naučnom časopisu Science, ovi procesi imaju ključnu ulogu u očuvanju zdravlja mozga i mogli bi pomoći u smanjenju rizika od kognitivnog propadanja i demencije.
Autorica istraživanja, neurološkinja Maiken Nedergaard sa Univerzitetskog medicinskog centra u Rochesteru, navodi da mehanizmi koji se aktiviraju tokom sna imaju složenu, ali izuzetno važnu funkciju u održavanju normalnog rada mozga.
Istraživanje ukazuje da se tokom noći odvijaju procesi koji pomažu uklanjanju otpadnih produkata iz moždanog tkiva, čime se doprinosi dugoročnom očuvanju moždanih funkcija.
Tokom dana različite hemijske supstance u mozgu, poput norepinefrina, acetilholina, serotonina i dopamina, djeluju pojedinačno i imaju važnu ulogu u razmišljanju, ponašanju, koncentraciji i drugim kognitivnim funkcijama.
Međutim, tokom sna njihovo djelovanje postaje usklađeno, stvarajući ritam koji pomaže aktiviranju glifmatičkog sistema – prirodnog mehanizma zaduženog za uklanjanje metaboličkog otpada iz mozga.
Naučnici smatraju da upravo ovaj proces noćnog „čišćenja“ ima važnu ulogu u očuvanju zdravlja mozga i smanjenju rizika od razvoja neurodegenerativnih bolesti.
Istraživanja su pokazala da tokom faza ne-REM sna, koje uređaji za praćenje spavanja često označavaju kao dubok i osnovni san, dolazi do usklađenog djelovanja moždanih hemijskih supstanci odgovornih za procese čišćenja mozga.
Njihova aktivnost povezana je sa kratkim naletima moždane aktivnosti koji se javljaju približno svakih 50 sekundi tokom sna, ali ne bude osobu.
Ovi procesi pokreću glifmatički sistem, pri čemu dolazi do širenja i skupljanja sitnih krvnih sudova, što omogućava kretanje cerebrospinalne tečnosti i uklanjanje štetnih proteina iz mozga.
Među njima su beta-amiloid i tau proteini, čije se nakupljanje dovodi u vezu sa razvojem Alzheimerove bolesti.
Naučnici upozoravaju da poremećen ili nekvalitetan san može narušiti ovaj prirodni mehanizam, zbog čega se otpadne materije sporije uklanjaju iz mozga, što potencijalno povećava rizik od kognitivnog propadanja i demencije.
Stručnjaci ističu da je veza između sna i demencije dvosmjerna. Loš san može doprinijeti nakupljanju štetnih proteina u mozgu, ali i rane promjene povezane sa neurodegenerativnim bolestima mogu dovesti do poremećaja spavanja.
Zbog toga se stvara začarani krug u kojem loš san i otežano čišćenje mozga međusobno pogoršavaju stanje.
Istraživači su posebnu pažnju posvetili varijabilnosti srčanog ritma tokom spavanja, koja bi u budućnosti mogla postati važan pokazatelj zdravlja mozga.
Prema njihovim navodima, veća varijabilnost srčanog ritma mogla bi ukazivati na kvalitetniji san i efikasnije uklanjanje štetnih materija iz mozga.
Iako je potrebno još istraživanja, naučnici smatraju da bi praćenje ovog pokazatelja moglo pomoći u ranijem otkrivanju osoba sa povećanim rizikom od demencije.
Kako bi podržali prirodne procese čišćenja mozga tokom noći, stručnjaci preporučuju redovan raspored spavanja, dovoljno sna, fizičku aktivnost, smanjenje stresa te izbjegavanje stimulansa i jakog svjetla u večernjim satima.
Prema riječima istraživača, upravo tokom dubokog sna mozak najefikasnije obavlja svoje noćno „čišćenje“, zbog čega je kvalitetan san jedan od najvažnijih faktora za dugoročno očuvanje zdravlja mozga.
Izvor: Medical News Today
